Tham vấn và trị liệu tâm lý đắt hay rẻ? Thước đo nào cho sự chính xác?
Chi phí tham vấn tâm lý dao động từ 1 đến 2 triệu đồng, hoặc thậm chí cao hơn, tuỳ thuộc vào nhà tham vấn, trình độ chuyên môn, ngôn ngữ làm việc, … Trên thế giới, chi phí tham vấn/trị liệu ở mức từ $120 đến $250. Nhiều người tự hỏi liệu mức phí này có xứng đáng để chi trả? Và rằng công việc của một nhà tham vấn đơn thuần chỉ là ngồi và nghe, điều tương tự mà họ có thể dễ dàng tìm thấy ở cuộc nói chuyện với một người bạn.
Để giải đáp, chúng ta sẽ cùng nhau xem xét tới một vài khía cạnh dưới đây.
Nhầm lẫn giữa “trò chuyện” và giải quyết vấn đề tâm lý.
Dù bạn có những người bạn lắng nghe tuyệt vời đến đâu, bạn cũng không thể kỳ vọng họ sẽ chia sẻ và hỗ trợ bạn như cách mà một nhà trị liệu làm. Mỗi người trong chúng ta đều có những suy nghĩ và vấn đề cá nhân cần được giải quyết, và việc chia sẻ những điều này có thể tạo áp lực không mong muốn đối với những người xung quanh. Trong khi đó, công việc của một nhà tham vấn tâm lý dựa trên một mối quan hệ chuyên nghiệp, nơi thân chủ được đặt lên hàng đầu và có thể thoải mái chia sẻ về câu chuyện của họ mà không phải bận tâm về sự phán xét tới từ nhà trị liệu hay các mối quan hệ riêng tư.
Ngoài ra, tham vấn tâm lý không có nghĩa là lắng nghe và cho lời khuyên dựa theo trải nghiệm sống cá nhân. Thách thức đặt ra rằng mặc dù chúng ta đều biết cần phải làm gì, vì lời khuyên có thể tìm thấy ở bất cứ đâu và từ bất cứ ai. Tuy nhiên, chúng ta thường không thực hiện những hành động cần thiết hoặc vì những kết quả có thể dự đoán được mà chúng ta chần chừ không đưa ra quyết định. Vì vậy, bản thân những lời khuyên đó không đủ để tạo ra sự thay đổi. Nhiệm vụ của chuyên gia tâm lý, hiểu theo một cách ngắn gọn, là vận dụng các phương pháp khoa học được nghiên cứu để giúp thân chủ tự phản ánh và tương tác với bản thân, mọi người và xã hội, từ đó đưa ra các quyết định tốt hơn cho tương lai. Đề làm được như vậy, người làm tâm lý cần liên tục làm báo cáo chuyên môn, phân tích và đánh giá sau mỗi mỗi phiên tham vấn để điều chỉnh tiến trình trị liệu cho các phiên kế tiếp. Trên thực tế, những công việc này tiêu tốn rất nhiều thời gian ngoài giờ so với 60 phút gặp mặt trực tiếp với thân chủ.
Hơn nữa, để có thể ngồi xuống và chia sẻ nỗi đau của nhiều người từ ngày này sang ngày khác, hơn ai hết một người làm tham vấn tâm lý cần trang bị cho mình những kiến thức cần thiết và luyện tập những kĩ năng như thấu cảm, khoanh vùng tư duy hay nhận diện cảm xúc của bản thân. Những kiến thức và kĩ năng nói trên giúp nhà trị liệu vượt qua áp lực công việc cũng như đạt được sự thấu hiểu sâu sắc trong các phiên trị liệu. Do đó, một chuyên gia tâm lý thông thường chỉ có thể gặp 3 đến 5 thân chủ mỗi ngày.
Hành trình đào tạo, sự kiên trì và khả năng chịu đựng áp lực.
Một nhà tham vấn tâm lý chuyên nghiệp, chắc chắn đã trải qua quá trình đào tạo bậc thạc sĩ hoặc thậm chí là tiến sĩ, với thời gian học kéo dài từ 6 đến 9 năm. Cùng với đó, họ phải thực hành dưới sự giám sát với thời gian lên đến vài trăm giờ làm việc trước khi có thể bắt đầu thực hành độc lập với thân chủ. Ngoài ra, tương tự như các ngành nghề trình độ cao khác như y khoa, đào tạo liên tục là một phần không thể thiếu đối với tâm lý học lâm sàng. Các chuyên gia tâm lý cần thường xuyên trau dồi kinh nghiệm qua các khóa đào tạo bổ sung, tập huấn để đổi mới phương pháp tiếp cận, nắm bắt các xu hướng mới trong ngành, cộng đồng và xã hội nói chung nhằm mục đích nâng cao chất lượng trị liệu. Đây là một hành trình đòi hỏi sự cam kết lâu dài và gắn bó, với mức chi phí bỏ ra cho mỗi khoá đào tạo như vậy không hề nhỏ.
Duy trì nguồn lực để quản trị chất lượng dịch vụ.
Bên cạnh lĩnh vực chuyên môn, một cơ sở thực hành về can thiệp và hỗ trợ tâm lý cần đảm bảo các nguồn lực khác để tối đa hoá hiệu quả thực hành. Các chi phí quản lý này bao gồm nhân sự, hành chính, hay đặc biệt là địa điểm và cơ sở vật chất. Không gian thực hành phải tạo ra sự ấm áp và an toàn, cũng như khích lệ một môi trường làm việc tích cực và hiệu quả. Tham vấn trị liệu theo đúng tiêu chuẩn, chỉ có thể thực hiện được trong môi trường hội tụ đầy đủ các tiêu chí nhất định, điều này hoàn toàn khác biệt so với việc hẹn gặp ở một nhà hàng hay các quán cà phê bất kỳ.
Hạn chế về chính sách hỗ trợ
Tại Việt Nam, khi các quy định về thực hành nghề tâm lý chưa được chuẩn hoá, người có nhu cầu không tránh khỏi việc gặp phải những nhà trị liệu “tự xưng”, với các phương pháp gắn mác trị liệu nhưng không dựa trên bất cứ cơ sở khoa học nào. Điều này gây ra nhầm lẫn về một ngành nghề “việc nhẹ, lương cao”, ảnh hưởng đến những người được đào tạo bài bản và chính quy từ các trường đại học với chuyên ngành cụ thể.
Bên cạnh đó, không giống như nhiều nước trên thế giới, các hoạt động tư vấn tâm lý trong nước chưa được các đơn vị bảo hiểm hỗ trợ chi trả. Điều này cũng đưa ra khó khăn cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần nói chung, với việc người sử dụng dịch vụ phải chi trả toàn bộ. Dù mỗi cơ sở thực hành cũng đều có các chính sách riêng để giúp đỡ cho người có hoàn cảnh đặc biệt ví dụ như hỗ trợ về giá (sliding scale), kết hợp làm việc theo nhóm, với mong muốn giúp đỡ mọi người dễ dàng tiếp cận hơn tới hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là giải pháp tình thế và chưa đủ để đáp ứng cho số đông người sử dụng dịch vụ.
Tạm kết
Với việc chăm sóc sức khỏe tinh thần ngày càng được đề cao và không kém hơn so với chăm sóc sức khỏe thể chất, tham vấn và trị liệu tâm lý đang không ngừng phát triển và thu hút sự quan tâm của xã hội ngày một lớn. Mức chi phí cho các dịch vụ này tại Việt Nam, so với nhiều quốc gia khác trên thế giới, hiện có phần “kém cạnh”, trong khi để trở thành một chuyên gia tham vấn chuyên nghiệp, người làm nghề phải đánh đổi thời gian, tiền bạc, và nỗ lực đáng kể. Vì vậy, những người làm tâm lý cũng cần được đảm bảo về chỗ đứng và thu nhập phù hợp với công việc mà họ đang thực hiện.