Trong cuộc sống có vài khoảnh khắc chúng ta sẽ tự hỏi về những phản ứng khó hiểu khi bản thân phải đối diện với vấn đề mình không mong muốn. Dường như não bộ có “cơ chế bảo vệ tâm lý” – đây là cách gọi khi tâm trí tự động phản ứng để bảo vệ chúng ta, ở vai trò như một “lá chắn”, giúp bạn tránh khỏi những cảm xúc không mong muốn tại thời điểm ấy hoặc sự thật gây tổn thương. Những tầng sâu trong tâm hồn, tuy thầm lặng và khó nhìn thấy nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cách ta ứng xử, cách ta nhìn thế giới quan như thế nào.
Với bài đọc này, bạn cùng Ann nhận diện và gọi tên những “cơ chế bảo vệ tâm lý” ấy nhé!
| Phủ nhận (Denial)
Trạng thái phủ nhận là khi chúng ta từ chối chấp nhận thực tế của một sự kiện hoặc cảm xúc đau đớn.
Ví dụ, một người có thể phủ nhận bệnh tật nghiêm trọng của mình để không phải đối diện với nỗi sợ rằng điều tồi tệ nhất sẽ xảy ra.
| Chuyển dịch (Displacement)
Khi một cảm xúc khó chịu không thể được bộc lộ lên đối tượng gây ra nó, chúng ta thường dễ “chuyển” cảm xúc đó sang người khác an toàn hơn.
Ví dụ, nếu một người bị căng thẳng vì công việc, họ có thể chuyển sự tức giận đó sang gia đình.
| Hợp lý hóa (Rationalization)
Hợp lý hóa là khi ta tự tìm cách biện minh cho hành vi của mình để tránh cảm giác tội lỗi.
Ví dụ, một bạn học sinh có thể lý giải cho điểm kém của mình bằng cách đổ lỗi cho giáo viên hoặc cho rằng môn học không quan trọng hay bất cứ lý do nào khác.
| Dồn nén (Repression)
Dồn nén là khi bộ não của chúng ta đẩy các suy nghĩ hoặc ký ức đau buồn xuống nơi lưu trữ ký ức vô thức, dù không ý thức về chúng, nhưng những ký ức ấy có thể vẫn ảnh hưởng đến hành vi hoặc cảm xúc của bạn một cách không rõ ràng.
| Thoái lui (Regression)
Trong các tình huống căng thẳng, một người có thể quay về những hành vi đã từng được phản ứng với những vấn đề tương tự trong quá khứ để tìm kiếm sự an toàn, thoải mái. Đôi khi bản thân đã nhận diện rằng “mình không nên làm thế này” nhưng do cơ chế bảo vệ của bộ não nên những hành vi ấy vẫn sẽ được diễn ra
Ví dụ, một người trưởng thành có thể khóc hoặc phản ứng như một đứa trẻ khi bị căng thẳng quá mức.
Những cơ chế này không hẳn là xấu, vì chúng giúp bạn đối mặt với áp lực, nhưng nếu tần suất trạng thái đối diện với vấn đề liên tục kéo dài, chúng có thể gây ra các hành vi và cảm xúc không phù hợp cho bạn. Hiểu rõ những cơ chế bảo vệ giúp chúng ta tự nhận thức sâu sắc hơn, cải thiện mối quan hệ và ứng phó với các thách thức tinh thần một cách lành mạnh hơn.
Hiểu và nhận biết các cơ chế bảo vệ này có thể giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về cách mình đối phó với căng thẳng, và từ đó tìm cách phản ứng lành mạnh hơn, không bị bó buộc trong những hành vi tự vệ không cần thiết.