SERIES: “TA THẤY SAO KHI NÓI ĐẾN CẢM XÚC?”
Gợi mở một chút về lý do Ann Therapy có series này, bởi mỗi ngày chúng mình được gặp và làm việc với cảm xúc, cảm giác cùng nhận thức của thân chủ. Có thể nói, để hiểu được ba người bạn này sẽ là một quá trình gặp không ít khó khăn nhưng chúng mình sẽ cùng nhau tháo nút thắt từ từ bạn nhé. Thông qua chuỗi bài “ Ta thấy sao khi nói về cảm xúc?” hãy cùng chúng mình tìm hiểu về cảm xúc – người bạn bất thường và hay thay đổi nhất trong bộ ba này nhé!
| QUÁ TRÌNH CẢM XÚC ĐƯỢC HÌNH THÀNH VÀ BIỂU HIỆN
Chúng mình đã được biết lý do vì sao bản thân ta có cảm xúc và cảm xúc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến suy nghĩ, hành vi cũng như sức khỏe tâm lý của mỗi người như thế nào. Việc bản thân mình hiểu cách cảm xúc được hình thành và biểu hiện sẽ có thể giúp chúng ta quản lý tốt hơn các trạng thái cảm xúc của mình.
Kích thích (Stimulus)
Quá trình hình thành cảm xúc ban đầu là khi chúng ta nhận được kích thích. Cảm xúc bắt đầu khi ta nhận được một hoặc nhiều kích thích từ vấn đề, tình huống xung quanh hoặc những vấn đề vốn có bên trong.
Ví dụ, một sự kiện vui vẻ hoặc một ký ức buồn đều có thể kích hoạt cảm xúc của bạn một cách dễ dàng.
Nhận Thức (Perception)
Sau khi kích thích được kích hoạt, chúng ta có nhận thức. Bộ não nhận thức những kích thích vừa xảy ra. Quá trình này liên quan đến các phần của não là thuỳ thị giác, thuỳ thính giác và thùy trước trán, những nơi xử lý các đánh giá và quyết định cảm xúc.
Đánh Giá và Gán Nghĩa (Appraisal and Attribution)
Khi đã có kích thích và nhận thức, bộ não tiến hành đánh giá sự kiện dựa trên kinh nghiệm, niềm tin và giá trị cá nhân vốn có. Quá trình này quyết định loại cảm xúc nào sẽ được kích hoạt, chẳng hạn như vui vẻ, buồn bã, sợ hãi hay tức giận. Tất cả giúp xác định mức độ và gán ý nghĩa cho kích thích.
Ví dụ: Một tiếng còi xe có thể được hiểu là một dấu hiệu cảnh báo cần nhường đường, hoặc cần tránh
Phản Ứng Sinh Lý (Physiological Response) và Phản Ứng Cảm Xúc (Emotional Experience)
Sau khi đánh giá và xác định ý nghĩa của những nhận thức đó là gì thì cơ thể chúng ta sẽ có phản ứng sinh lý và phản ứng cảm xúc. Hai người bạn phức tạp và đa dạng ấy giúp cơ thể phản ứng nhanh chóng với các kích thích đã được nhận. Khi đó, hệ thần kinh tự chủ đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn này..
Chẳng hạn như: nhịp tim tăng, đổ mồ hôi hoặc thay đổi nhịp thở.
Hiểu rõ cách mà hai người bạn này vận hành sẽ giúp chúng ta quản lý tốt hơn những trạng thái cảm xúc và sức khoẻ tâm lý được cải thiện. Mỗi người có thể có các phản ứng cảm xúc khác nhau đối với cùng một tình huống dựa trên quá trình đánh giá cá nhân và các yếu tố nội tại. Hơn nữa, phản ứng cảm xúc có thể được kiểm soát một phần thông qua việc nhận thức và quản lý cảm xúc, điều này có thể được rèn luyện và cải thiện theo thời gian.
Biểu Hiện Cảm Xúc (Emotional Expression)
Cuối cùng, sau quá trình được nhận biết, xác định và gọi tên thì cảm xúc được biểu hiện ra ngoài thông qua hành vi, cử chỉ, biểu cảm khuôn mặt và ngôn ngữ cơ thể của bạn. Cảm xúc là một phần tự nhiên trong cuộc sống, giúp chúng ta cảm nhận cũng như phản ứng với thế giới xung quanh.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp bạn hình dung đơn giản việc những cảm xúc của bạn – dù là cảm xúc hữu ích hay chưa hữu ích tại thời điểm ấy; thì vì sao chúng lại có, và vì sao lại được biểu hiện như vậy với bạn.