Gợi mở một chút về lý do Ann Therapy có chuỗi bài này, bởi mỗi ngày chúng mình được gặp và làm việc với cảm xúc, cảm giác cùng nhận thức của thân chủ. Có thể nói, để hiểu được ba người bạn này sẽ là một quá trình gặp không ít khó khăn nhưng chúng mình sẽ cùng nhau tháo nút thắt từ từ bạn nhé. Thông qua chuỗi bài “ Ta thấy sao khi nói về cảm xúc?” hãy cùng chúng mình tìm hiểu về người bạn bất thường và hay thay đổi nhất trong bộ ba này nhé!
| TẠI SAO CHÚNG TA CÓ CẢM XÚC?
Không nhiều người trong chúng ta được dạy để hiểu và biết nói chuyện một cách dễ dàng, cởi mở về cảm xúc của mình. Ngay cả việc thừa nhận cảm xúc của chính bản thân cũng có thể khiến chúng ta cảm thấy không thoải mái, bị tổn thương, xấu hổ, sợ bị đánh giá hoặc có thể đơn giản là chúng ta không biết phải làm thế nào với cảm xúc của mình.
Cảm xúc quan trọng với chúng ta.
Cảm xúc rất quan trọng vì cảm xúc là động lực thúc đẩy hành vi của mỗi người. Nếu bản thân không biết mình đang cảm thấy gì, không gọi tên được cảm xúc đôi khi sẽ là một sự cản trở rất lớn đối với mối quan hệ xã hội hay chính bản thân bạn. Đặc biệt, khi bạn biết và hiểu được cảm xúc của chính mình đó sẽ là bước đầu tiên trong hành trình thấu hiểu bản thân. Để từ đó, chúng ta có thể chăm sóc bản thân tốt hơn theo cách toàn diện.
Cảm xúc thúc đẩy chúng ta.
Chúng ta thường gán nhãn mỗi hoạt động, sự việc bằng một hoặc một nhóm cảm xúc (vui, buồn, chán nản, ghê tởm, đau đớn, hạnh phúc,…). Và việc mỗi người dán nhãn gì lên những sự vật, hiện tượng xung quanh sẽ thúc đẩy chúng ta có những quyết định, hành động khác nhau để phản ứng lại cảm xúc này. Chẳng hạn khi sắp đến kì thi, bạn lo lắng điểm kém sẽ khiến bố mẹ trách mắng và điều này khiến bạn dành nhiều thời gian học tập hơn mọi khi. Và nếu một hoạt động hoặc sở thích nào đó khiến chúng ta cảm thấy hài lòng hoặc hạnh phúc thì chúng ta sẽ có nhiều khả năng thực hiện điều đó nhiều hơn.
Từ góc độ tiến hóa, cảm xúc giúp chúng ta tồn tại, thúc đẩy con người có những phản ứng thích hợp hoặc thay đổi khi cần thiết. Nghiên cứu cho thấy cảm xúc luôn đóng vai trò quan trọng trong mọi quyết định mà chúng ta đưa ra.
Cảm xúc là phương tiện kết nối xã hội
Cảm xúc giúp mọi người xung quanh hiểu bạn muốn gì, cần gì hay đang như thế nào.
Cảm xúc thường được thể hiện rõ ràng trên khuôn mặt, trong cách bạn đứng, đi lại hoặc nói chuyện. Vì vậy, cảm xúc đóng vai trò là tín hiệu xã hội. Khi mọi người/người thân thấy chúng ta vui hay buồn, họ sẽ nhận được những thông tin quan trọng giúp tác động đến cách họ phản ứng với chúng ta.
Đồng thời, những biểu hiện cảm xúc của mọi người xung quanh cung cấp cho chúng ta rất nhiều thông tin quan trọng về mặt cá nhân và xã hội. Với thông tin này, chúng ta có thể chọn cách phản hồi phù hợp và từ đó xây dựng mối quan hệ sâu sắc hơn, có ý nghĩa hơn với người khác. Khi chúng ta hiểu người khác hơn, chúng ta sẽ có khả năng giao tiếp tốt hơn trong nhiều tình huống khác nhau
| TẠI SAO CHÚNG TA TRÁNH NÓI ĐẾN NHỮNG CẢM XÚC KHÔNG HỮU ÍCH?
Giải thích một chút với bạn, “cảm xúc không hữu ích” ở đây là những cảm xúc bạn không/chưa thấy cần tại thời điểm đó, những cảm xúc ấy có thể sẽ ảnh hưởng đến vấn đề mà bạn đang phải đối mặt tại thời điểm đó.
Có nhiều loại cảm xúc không hữu ích khác nhau, những cảm xúc ấy bao gồm từ cảm giác bản thân không xứng đáng, không được chấp nhận, đến cảm giác không được yêu thương, không được quan tâm, bị từ chối, xấu hổ hoặc bị sỉ nhục, yếu đuối hoặc bất lực, …
Thông thường, chúng ta không muốn thể hiện ra cảm xúc mong manh, quá nhạy cảm với mọi người hoặc đơn thuần thừa nhận những cảm xúc không hữu ích của mình với chính mình.
Vì sao chúng ta lại che giấu cảm xúc không hữu ích ấy?
Có thể nói cốt lõi của việc kìm nén hoặc trốn tránh cảm xúc không hữu ích là làm cho, giúp cho chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn. Một phần vì mọi người xung quanh chúng ta thường không thành thạo trong việc tiếp cận cảm xúc của bạn và thường thể hiện cảm xúc hữu ích của họ một cách phù hợp nên chúng ta cho rằng cảm xúc không hữu ích của mình là không phù hợp với môi trường tính cộng đồng cao.
Kìm nén, trốn tránh cảm xúc có lẽ là một chiến lược đối phó mà chúng ta “được rèn luyện” từ gia đình, xã hội hoặc những người xung quanh. Tất cả các cảm xúc về cơ bản đều là nguồn thông tin từ mình tới mọi người và ngược lại, tuy nhiên cảm xúc không hữu ích đôi khi lại không được công nhận nên chúng ta lầm tưởng rằng không bày tỏ cảm xúc không hữu ích ngay tại thời điểm đó là điều nên và điều đúng đắn cần làm.
Điều gì sẽ xảy ra khi cảm xúc không hữu ích không được giải toả?
Những cảm xúc không hữu ích bị kìm nén có thể chuyển hoá hoặc tịnh tiến thành những cảm xúc tiêu cực như: đổ lỗi, tức giận, cáu gắt, đôi khi dẫn đến những vấn đề tâm lý. Cảm xúc bị đè nén có thể trỗi dậy bất kỳ lúc nào trong tương lai hay khoảnh khắc nào đó.
Khi cảm xúc không hữu ích không được giải tỏa, chúng có thể dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực cả về sức khỏe tâm lý lẫn thể chất. Điều này có thể làm giảm chất lượng cuộc sống và ảnh hưởng đến khả năng làm việc hiệu quả.
Cảm xúc tiêu cực bị dồn nén lâu ngày có thể gây ra mức độ stress và lo âu cao, kéo dài làm suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, rối loạn tiêu hóa cùng các vấn đề khác. Việc không được giải tỏa cảm xúc không hữu ích có thể dẫn đến cảm giác buồn bã, tuyệt vọng, chưa kể đến những hành vi tiêu cực bộc phát. Mọi người có thể dễ tìm đến các hành vi không lành mạnh như: lạm dụng chất kích thích, ăn uống không điều độ hoặc các hành vi tự hủy hoại bản thân như một cách để đối phó với cảm xúc.
Bên cạnh đó, bị kìm nén cảm xúc không hữu ích có thể làm suy giảm mối quan hệ xã hội của bạn khi phải tiết chế thể hiện cảm xúc tiêu cực. Mối quan hệ có thể trở nên xa cách, bùng nổ cảm xúc không kiểm soát và gây ra xung đột, làm suy giảm chất lượng mối quan hệ. Đi cùng với đó, khi chất lượng mối quan hệ giảm sẽ ảnh hưởng đến tâm lý, làm giảm hiệu suất công việc, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, sáng tạo.
Để tránh những hậu quả này, việc học cách nhận diện, hiểu và giải tỏa cảm xúc một cách lành mạnh là rất quan trọng. Các phương pháp như nói chuyện với người thân, tham gia vào hoạt động thể dục, và có thể tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên gia tâm lý có thể giúp giảm bớt cảm xúc tiêu cực và cải thiện chất lượng cuộc sống.