Trước phiên tham vấn đầu tiên, nhiều người thường có chung một nỗi lo: “Mình nên bắt đầu từ đâu?”, “Có cần kể mọi chuyện theo thứ tự không?”, hay “Nếu mình nói lan man thì therapist có hiểu không?”
Có người còn ghi sẵn cả một danh sách dài, cố nhớ xem chuyện gì xảy ra trước, chuyện gì xảy ra sau, rồi tự hỏi liệu vấn đề của mình có “đủ nghiêm trọng” để mang đến phòng tham vấn hay không.
Từ góc nhìn của một therapist, bạn không cần chuẩn bị một câu chuyện hoàn chỉnh như vậy.
Phiên đầu tiên không phải là lúc bạn phải trình bày thật tốt về chính mình. Đó là lúc hai người bắt đầu tìm hiểu: điều gì đang khiến bạn khó khăn, điều gì đưa bạn đến đây vào thời điểm này, và bạn đang mong chờ điều gì từ quá trình tham vấn.
| Bạn có thể bắt đầu ngay cả khi chưa biết mình đang gặp vấn đề gì
Không phải ai tìm đến tham vấn cũng có sẵn một câu trả lời rõ ràng.
Bạn có thể chỉ biết rằng dạo gần đây mình không ổn. Có thể bạn dễ cáu hơn, khó ngủ, thấy mệt khi ở cạnh người khác, hoặc cứ nghĩ mãi về một chuyện mà bản thân cũng chưa hiểu tại sao.
Những điều như vậy đã đủ để bắt đầu.
Trong phiên đầu tiên, therapist thường sẽ hỏi thêm để hiểu bối cảnh và cùng bạn làm rõ từng phần. Bạn không cần tự mình sắp xếp toàn bộ câu chuyện trước khi đến.
Có khi bạn kể một việc rồi chợt nhớ đến chuyện khác. Có khi một câu hỏi khiến bạn nhận ra hai điều tưởng không liên quan lại đang nối với nhau. Quá trình ấy vốn là một phần của tham vấn.
| Một câu chuyện lộn xộn không phải là vấn đề
Khi đang ở trong một giai đoạn khó khăn, câu chuyện của chúng ta hiếm khi được nhớ lại theo một trình tự đẹp đẽ.
Bạn có thể nói rất nhiều rồi đột nhiên im lặng. Có thể đang kể chuyện này lại nhảy sang chuyện khác. Có đoạn nhớ rất rõ, có đoạn chỉ còn một cảm giác mơ hồ.
Therapist không chờ bạn kể mọi thứ thật mạch lạc.
Một phần công việc của therapist là lắng nghe, hỏi lại khi cần và cùng bạn tìm hiểu xem điều gì đang quan trọng. Có những điều ban đầu chỉ xuất hiện dưới dạng một cảm giác khó chịu hoặc một câu “mình cũng không biết tại sao”. Chúng không nhất thiết phải có tên ngay từ đầu.
Vì vậy, nếu trong phiên bạn thấy mình đang nói lan man, điều đó cũng không có nghĩa là bạn đang “làm sai”.
| Bạn cũng không cần kể chuyện khó nhất ngay lập tức
Một hiểu lầm khá phổ biến là đã đi tham vấn thì phải nói hết, hoặc phải nhanh chóng đi vào những chuyện đau nhất thì buổi làm việc mới có giá trị.
Không nhất thiết như vậy.
Có những điều cần thời gian trước khi chúng ta cảm thấy đủ an toàn để nói ra. Trong phiên đầu tiên, bạn có thể chưa muốn nhắc đến một chuyện nào đó. Bạn cũng có thể trả lời: “Mình chưa sẵn sàng nói về chuyện này” hoặc “Mình không biết phải trả lời thế nào.”
Với therapist, đó vẫn là những thông tin có ý nghĩa.
Tốc độ của quá trình không chỉ phụ thuộc vào việc có bao nhiêu điều cần nói, mà còn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của bạn và cảm giác an toàn được xây dựng giữa hai người.
| Therapist có thể chú ý đến những điều bạn chưa nói thành lời, nhưng không thể đọc được suy nghĩ của bạn
Trong một phiên tham vấn, therapist không chỉ nghe nội dung câu chuyện. Họ cũng có thể chú ý đến việc giọng nói của bạn thay đổi ở đâu, chủ đề nào khiến bạn chậm lại, lúc nào cảm xúc xuất hiện hoặc khi nào một khoảng lặng kéo dài hơn bình thường.
Nhưng những tín hiệu đó không có sẵn một ý nghĩa cố định.
Một khoảng lặng có thể vì bạn đang buồn. Cũng có thể vì bạn chưa nhớ ra, đang cân nhắc xem có muốn kể tiếp hay đơn giản là cần vài giây để suy nghĩ.
Therapist có thể nhận ra sự thay đổi và hỏi thêm, nhưng không nên đoán thay bạn.
Có những lúc câu nói hữu ích nhất trong phiên chỉ đơn giản là: “Mình không biết phải diễn tả chuyện này thế nào.”
Từ đó, hai người có thể bắt đầu tìm hiểu cùng nhau.
| Nếu chưa biết nói gì, hãy bắt đầu bằng điều đang có mặt rõ nhất
Bạn không cần một câu mở đầu thật hay. Một câu đúng với trải nghiệm của mình là đủ:
- “Dạo gần đây mình thấy không ổn nhưng chưa hiểu rõ vì sao.”
- “Có một chuyện xảy ra mà mình cứ nghĩ mãi.”
- “Mình có nhiều chuyện muốn nói quá nên không biết bắt đầu từ đâu.”
- “Thật ra mình khá lo về buổi hôm nay.”
- Hoặc chỉ đơn giản: “Mình không biết phải nói gì trước.”
Therapist có thể bắt đầu từ đó.
| Phiên đầu tiên cũng là lúc bạn tìm hiểu therapist
Trong buổi đầu tiên, không chỉ therapist đang tìm hiểu về bạn.
Bạn cũng đang quan sát người ngồi trước mặt mình.
Bạn có cảm thấy được lắng nghe không? Bạn có thấy cách họ đặt câu hỏi phù hợp với mình không? Bạn có đủ thoải mái để nói rằng mình chưa hiểu một câu hỏi, chưa đồng ý với một nhận xét hoặc chưa muốn đi sâu vào một chủ đề nào đó không?
Mối quan hệ tham vấn cần thời gian để hình thành, và cảm giác phù hợp không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay trong một phiên. Nhưng cách bạn cảm nhận về buổi gặp cũng là một phần đáng được chú ý.
Bạn không cần bước vào phòng tham vấn với một “kịch bản” hoàn chỉnh. Bạn cũng không cần phải hiểu hết bản thân trước khi tìm đến sự hỗ trợ. Đôi khi, “Mình chưa biết phải bắt đầu từ đâu” đã là một điểm bắt đầu đủ tốt.