Trong công việc tham vấn và trị liệu, có những lúc một thân chủ đột ngột không quay lại: không tham gia phiên tiếp theo, ngắt liên lạc và cũng không để lại lời báo trước. Trong nghiên cứu và thực hành lâm sàng, hiện tượng này thường được gọi là dropout.
Với người làm trị liệu, một sự kết thúc như vậy đôi khi để lại khá nhiều câu hỏi. Điều gì đã khiến thân chủ dừng lại? Có điều gì trong tiến trình khiến họ không muốn tiếp tục? Hay đơn giản là nhu cầu của họ đã thay đổi?
Không phải trường hợp nào cũng có cùng một lý do. Và cũng không phải mọi sự im lặng đều cần được giải thích bằng một cơ chế tâm lý cụ thể.
| Khi cảm giác không phù hợp trở nên khó nói ra
Trong mối quan hệ tham vấn – trị liệu, việc dừng lại không phải lúc nào cũng xuất phát từ một “lỗi” cụ thể của ai đó.
Đôi khi, thân chủ chỉ đơn giản cảm thấy phong cách giao tiếp, cách tiếp cận hoặc cách làm việc của therapist không phù hợp với mình. Có thể họ không cảm thấy được hiểu theo cách mình mong đợi, hoặc không thấy đủ thoải mái để tiếp tục đi sâu hơn.
Nhận ra sự không phù hợp là một chuyện. Nói điều đó thành lời lại là chuyện khác.
Với những người vốn không thoải mái khi bày tỏ sự thất vọng, từ chối người khác hoặc bước vào một cuộc trò chuyện có khả năng gây khó xử, việc nói “Tôi nghĩ cách làm việc này không phù hợp với tôi” có thể không hề dễ dàng.
Trong những trường hợp như vậy, việc không quay lại đôi khi trở thành cách đơn giản nhất để kết thúc một mối quan hệ mà họ không còn muốn tiếp tục.
| Khi việc dừng lại là một cách tạo khoảng cách
Tham vấn – trị liệu có thể đưa thân chủ đến gần những ký ức, cảm xúc hoặc vấn đề mà họ đã tránh né trong một thời gian dài.
Có những phiên làm việc khiến người ta cảm thấy nhẹ nhõm. Nhưng cũng có những phiên để lại cảm giác mệt, dễ tổn thương hoặc như thể mình vừa nói ra nhiều hơn mức bản thân sẵn sàng.
Khi tiến trình bắt đầu chạm đến những điều khiến họ cảm thấy quá sức hoặc chưa sẵn sàng đối diện, một số người có thể muốn lùi lại.
Việc ngắt liên lạc lúc này có thể liên quan đến nhu cầu tự bảo vệ, cảm giác quá tải hoặc mong muốn lấy lại khoảng cách. Nhưng từ phía therapist, nếu không có thêm thông tin, rất khó để biết chính xác điều gì đang xảy ra.
Vì vậy, một trường hợp dừng đột ngột đôi khi cũng là dịp để therapist nhìn lại tiến trình: liệu mình có đi nhanh hơn mức thân chủ sẵn sàng, có điều gì trong mối quan hệ trị liệu chưa đủ an toàn để được nói ra, hay có tín hiệu nào mà lúc đó mình chưa nhận ra.
| Khi thân chủ cảm thấy mình đã nhận được đủ
Không phải mọi trường hợp dừng tham vấn đều bắt nguồn từ sự khó chịu hay quá tải.
Có người bắt đầu trị liệu với một vấn đề khá cụ thể, và sau vài phiên họ cảm thấy vấn đề đó đã nhẹ đi đủ để tự tiếp tục. Có người muốn dành thời gian áp dụng những điều đã trao đổi vào cuộc sống trước khi quyết định có cần thêm hỗ trợ hay không.
Therapist và thân chủ cũng có thể nhìn tiến trình từ hai vị trí khác nhau.
Người làm trị liệu có thể nhận thấy vẫn còn những chủ đề đáng để tiếp tục khám phá, trong khi thân chủ lại cảm thấy những gì mình đã nhận được đến thời điểm đó là đủ với nhu cầu hiện tại.
Việc dừng ở đây không nhất thiết đồng nghĩa với việc tiến trình thất bại. Đôi khi, nó chỉ phản ánh sự khác nhau trong cách mỗi bên nhìn về mục tiêu và thời điểm kết thúc.
| Và đôi khi, lý do rất thực tế
Không phải mọi sự rời đi đều có một câu chuyện tâm lý phía sau.
Chi phí, lịch làm việc, thay đổi nơi ở, sức khỏe, trách nhiệm gia đình hoặc những ưu tiên mới đều có thể khiến một người dừng tham vấn. Có những trường hợp thân chủ không còn thấy cần thiết phải tiếp tục. Cũng có khi họ đơn giản không muốn dành thêm thời gian hoặc nguồn lực cho trị liệu ở thời điểm đó.
Nếu chỉ nhìn hiện tượng dropout qua lăng kính phòng vệ, né tránh hay tổn thương, chúng ta rất dễ tâm lý hóa một quyết định vốn có thể xuất phát từ những lý do rất đời thường.
Việc một thân chủ không quay lại, tự nó, không cho chúng ta đủ thông tin để kết luận họ đang trải qua điều gì.
| Không phải mọi sự im lặng đều cần một lời giải thích
Một tiến trình kết thúc trong im lặng có thể khiến therapist băn khoăn, nhất là khi hai bên đã làm việc với nhau trong một khoảng thời gian.
Nhưng đôi khi, người làm trị liệu sẽ không biết lý do. Và việc không có câu trả lời cũng là một phần của công việc.
Có thể sự kết thúc liên quan đến mối quan hệ trị liệu. Có thể thân chủ cảm thấy mình đã nhận được đủ. Có thể họ đang tránh một điều quá khó. Cũng có thể lý do hoàn toàn nằm ngoài phòng tham vấn.
Việc nhìn lại một trường hợp dừng đột ngột vẫn có giá trị, nhưng không nhất thiết để tìm ra ai đã làm sai hoặc cố gắng gán cho sự im lặng một ý nghĩa duy nhất.
Một người có thể dừng trị liệu vì nhiều lý do khác nhau. Một tiến trình có thể kết thúc mà không có phiên cuối cùng, nhưng điều đó không tự động phủ nhận những gì đã diễn ra trước đó.
Một sự kết thúc trong im lặng vẫn có thể đáng để người làm trị liệu nhìn lại. Nhưng không phải lúc nào sự im lặng cũng mang một ý nghĩa mà chúng ta có thể — hoặc cần phải — giải mã.
Đôi khi, đó là một tín hiệu trong mối quan hệ trị liệu. Và đôi khi, đó đơn giản là cách một người chọn kết thúc một tiến trình vào thời điểm ấy.