Không phải lúc nào một cặp đôi tìm đến tham vấn cũng vì mối quan hệ đã ở bên bờ đổ vỡ.
Có những người đến vì họ nhận thấy mình cứ lặp lại cùng một cuộc tranh luận. Có người vẫn quan tâm và yêu thương nhau nhưng ngày càng khó nói chuyện mà không khiến người kia phòng thủ, tức giận hoặc thu mình lại. Cũng có những cặp đôi vừa trải qua một thay đổi lớn — kết hôn, có con, chuyển nơi sống, mất mát, một sự phản bội — và nhận ra cách hai người từng dựa vào nhau trước đây không còn đủ nữa.
Trong những trường hợp như vậy, tham vấn cặp đôi không đơn giản là tìm xem ai đúng, ai sai, hay dạy hai người cách “giao tiếp tốt hơn”. Điều quan trọng hơn thường là cùng nhìn vào điều đang diễn ra giữa hai người.
Một người có thể càng cố gắng nói khi cảm thấy mình không được lắng nghe; người kia lại càng im lặng vì cảm thấy bị chỉ trích hoặc quá tải. Càng im lặng, người thứ nhất càng thấy bị bỏ rơi và càng muốn có một câu trả lời. Dần dần, cả hai có thể bị cuốn vào một vòng lặp mà không ai thực sự muốn, nhưng cũng không biết làm thế nào để thoát ra.
Trong phòng tham vấn, những vòng lặp như vậy có thể được chậm lại đủ để cả hai bắt đầu nhận ra chúng.
Thay vì chỉ tập trung vào nội dung của một cuộc tranh luận — tiền bạc, việc nhà, con cái, gia đình hai bên hay thời gian dành cho nhau — therapist cũng sẽ quan tâm đến điều xảy ra với mỗi người khi họ cảm thấy tổn thương, không được hiểu, không được coi trọng hoặc không còn cảm thấy an toàn trong mối quan hệ.
Đôi khi, phía sau sự tức giận là cảm giác cô đơn. Phía sau việc liên tục chất vấn có thể là nỗi sợ mất kết nối. Và phía sau sự im lặng đôi khi không phải là thờ ơ, mà là một cách đã trở nên quen thuộc để tránh làm tình hình tệ hơn.
Nhìn thấy những điều này không có nghĩa là mọi xung đột sẽ biến mất. Hai người vẫn có thể có những nhu cầu, giới hạn và quan điểm rất khác nhau. Nhưng khi hiểu rõ hơn điều gì đang xảy ra với mình và với người kia, họ thường có thêm lựa chọn về cách phản ứng, thay vì cứ quay lại cùng một con đường quen thuộc.
| Tham vấn cặp đôi không chỉ là học cách nói chuyện
Giao tiếp thường là một phần của quá trình. Nhưng khó khăn trong một mối quan hệ hiếm khi chỉ nằm ở việc hai người “không biết cách nói”.
Nhiều người biết rằng mình nên bình tĩnh hơn, nên lắng nghe nhiều hơn, nên nói về cảm xúc thay vì chỉ trích. Nhưng khi đang cảm thấy bị từ chối, bị phê phán, không được cần đến hoặc không thể tin tưởng người kia, những điều mình biết thường rất khó thực hiện.
Vì vậy, tham vấn không chỉ dừng ở việc sửa cách nói chuyện. Quá trình có thể giúp hai người hiểu rõ hơn cách mình tìm đến nhau, cách mình phản ứng khi có khoảng cách, điều gì khiến mình dễ bị tổn thương và những trải nghiệm nào từ trước vẫn đang ảnh hưởng đến mối quan hệ hiện tại.
Tuỳ theo nhu cầu của từng cặp đôi và cách làm việc của therapist, nhiều hướng tiếp cận khác nhau có thể được sử dụng, như Emotionally Focused Therapy (EFT), CBT, Gottman Method hoặc các phương pháp hệ thống và tích hợp khác.
Tuy vậy, với người đang cân nhắc tham vấn, tên của phương pháp thường không quan trọng bằng việc therapist có thể hiểu điều gì đang xảy ra giữa hai người và tạo ra một không gian đủ an toàn để cả hai cùng làm việc với điều đó.
| Khi lòng tin đã bị tổn thương
Ngoại tình, một bí mật kéo dài hoặc một trải nghiệm gây tổn thương sâu sắc có thể làm thay đổi cảm giác an toàn trong một mối quan hệ.
Trong những lúc như vậy, việc vội vàng yêu cầu một người “tha thứ” hoặc cả hai “bỏ chuyện cũ lại phía sau” thường không giúp ích nhiều.
Trước khi có thể nghĩ đến việc đi tiếp, đôi khi cần có đủ không gian để hiểu điều gì đã xảy ra, nó đã tác động đến mỗi người như thế nào và điều gì cần được thay đổi để lòng tin có cơ hội được xây dựng lại.
Nếu điều đó có thể xảy ra, lòng tin thường không trở lại nhờ một lời hứa duy nhất. Nó được hình thành dần qua sự nhất quán, khả năng chịu trách nhiệm và những trải nghiệm mới giữa hai người.
| Mục tiêu không phải lúc nào cũng là ở lại với nhau
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến về tham vấn cặp đôi.
Therapist không có nhiệm vụ thuyết phục hai người tiếp tục mối quan hệ bằng mọi giá.
Có những cặp đôi sau quá trình làm việc nhận ra rằng họ muốn tiếp tục và tìm được một cách ở bên nhau khác trước. Cũng có những người dần hiểu rằng việc kết thúc mối quan hệ là lựa chọn phù hợp hơn.
Trong cả hai trường hợp, điều quan trọng là quyết định ấy có thể được đưa ra với nhiều hiểu biết hơn về bản thân, về người kia và về những gì đã diễn ra giữa hai người.
Khi hai người còn cùng nuôi dạy con, việc có thể chuyển từ một mối quan hệ đôi lứa sang một quan hệ đồng cha mẹ ít xung đột hơn đôi khi cũng là một phần rất có ý nghĩa của quá trình.
| Có cần đợi đến khi mọi thứ thật sự tệ?
Không nhất thiết.
Một số cặp đôi tìm đến tham vấn sau nhiều năm xung đột. Một số khác đến sớm hơn, khi họ bắt đầu nhận thấy có điều gì đó giữa hai người đang thay đổi hoặc một kiểu tương tác nào đó cứ lặp lại mà họ không muốn tiếp tục.
Không có một thời điểm “đúng” cho tất cả mọi người.
Một câu hỏi có thể hữu ích hơn là:
Hai người có đang gặp một điều mà những cách mình vẫn thường sử dụng không còn giúp được nữa không?
Nếu câu trả lời là có, việc có một người thứ ba được đào tạo chuyên môn cùng quan sát mối quan hệ đôi khi giúp hai người nhìn thấy những điều rất khó nhận ra khi mình đang ở ngay bên trong nó.
| Nếu chỉ một người muốn đi tham vấn thì sao?
Không phải lúc nào cả hai người cũng cùng sẵn sàng tìm đến tham vấn ở cùng một thời điểm.
Một người có thể cảm thấy mối quan hệ đang cần được nhìn lại, trong khi người kia chưa thấy cần thiết, còn do dự hoặc chưa muốn tham gia. Trong trường hợp đó, việc một người bắt đầu bằng tham vấn cá nhân vẫn có thể hữu ích.
Điều này không thay thế tham vấn cặp đôi, nhưng có thể giúp người đó hiểu rõ hơn điều mình đang trải qua, cách mình phản ứng trong mối quan hệ, điều mình cần và những giới hạn nào cần được nhìn nhận rõ hơn.
Nếu sau này cả hai đều sẵn sàng, tham vấn cặp đôi có thể được cân nhắc như một bước tiếp theo.
| Khi nào tham vấn cặp đôi có thể chưa phải là điểm khởi đầu phù hợp?
Không phải mọi khó khăn trong quan hệ đều nên bắt đầu bằng một phiên tham vấn chung.
Nếu trong mối quan hệ có bạo lực, đe doạ, kiểm soát, cưỡng ép hoặc một người không thể nói chuyện một cách tự do mà không lo sợ hậu quả, việc ngồi cùng nhau trong một phiên trị liệu có thể không tạo ra một không gian đủ an toàn.
Trong những trường hợp như vậy, therapist cần cân nhắc kỹ về an toàn và có thể đề xuất những hình thức hỗ trợ khác trước khi quyết định liệu tham vấn cặp đôi có phù hợp hay không.
Mỗi cặp đôi mang đến một lịch sử khác nhau. Không có một công thức chung cho việc một mối quan hệ nên như thế nào, và tham vấn cũng không nhằm loại bỏ mọi khác biệt giữa hai người.
Nhưng trong một quá trình đủ an toàn và có thời gian, hai người có thể bắt đầu hiểu rõ hơn cách mình tìm đến nhau, cách mình rời xa nhau, điều mình đang cố bảo vệ — và liệu có một cách khác để gặp nhau ở đó hay không.